• NEIKERek, GREENCOOP proiektuaren testuinguruan, hesi birtualen potentzialtasuna ebaluatzen du, Gorbeiako KBEko larratze estentsibo komunalen eremuetan paisaia kudeatzeko eta kontserbatzeko tresna digital gisa

 

Europar Batasuneko landa-eremuek lurraldearen % 83 hartzen dute, eta funtsezko eginkizuna betetzen dute paisaiak eta ekosistema-zerbitzuak kontserbatzen. Hala ere, gero eta handiagoa da eremu horiek abandonatzeko arriskua, besteak beste nekazaritza-biztanleriaren zahartzearen eta belaunaldi-ordezkorik ezaren ondorioz. Lurraldearen erabilera tradizionalak galtzeak sastrakadia hedatzea eta biomasaren metatzea sustatzen ditu; horren ondorioz, habitat-mosaikoa aldatu eta lurraldearen zaurgarritasuna areagotu egiten da perturbazioen aurrean, adibidez, suteen aurrean.

Landa-eremuen kudeaketa aktiboari eustea funtsezkoa da paisaia anitzagoak, erresilienteagoak eta klima-aldaketaren ondorioetara egokitzeko gaitasuna duten paisaiak eraikitzeko. Hesi birtualak gaitasun berri bat eman dezake larratzea espazioan eta denboran kontrolatzeko, hesi fisikorik instalatzeko beharrik gabe. Hala, benetako erronka ez da soilik teknologia izatea, baizik eta lurralde-kudeaketarako helburu zehatzak lortzeko teknologia hori erabiltzen ikastea eta gobernantzaren berrikuntzarekin batera garatzea. Horretarako, teknologia hori, hainbat eragilek, administrazio-batzarrek eta abeltzainek espazio bera partekatzen duten larratze komunen antolaketa-eskemetan integratu behar da.

Testuinguru horretan, NEIKER zentro teknologikoak, Santiago de Compostelako Unibertsitatearekin batera,  GREENCOOP Europako proiektuaren lurralde-konexioari buruzko lan-ildoa koordinatzen du. Euskadin, jarduerak Gorbeiako Kontserbazio Bereziko Eremuko, Living Lab-ean (Laborategi Bizia) garatzen dira, zehazki, hesi birtualarekin lotutako jarduerak Larrederreko (Areatza, Bizkaia) larratze-eremuan oinarritzen dira.

Tokiko kudeaketara eta gobernantza komunalera egokitzea

Sistemak GPSz hornitutako lepokoak, mugimendu-sentsoreak eta abisu-sistema bat erabiltzen ditu, eta horrek mugikorraren aplikazio baten bidez perimetro birtualak ezartzeko aukera ematen du. Ikasteko aldi baten ondoren, animaliek abisu akustikoa ezarritako mugekin lotzen dute eta ibilbidea aldatzen dute; horrela, estimulu elektrikoak aplikatzeko beharra pixkanaka murriztuko da.

Larratze-eremuen mugak aldatzeko gaitasun horri esker, esparru-birtualak diseinatu, aktibatu eta desaktibatu daitezke kudeaketa-beharren eta landarediaren eta lurzoruaren dinamikaren bilakaeraren arabera.

Horrela, hesi birtuala, besteak beste interes ekologikoa duten habitatak eta espezieak dituzten eremuak aldi batez babesteko, baso-eremuen birsorkuntza sustatzeko eta abereak aldi sentikorretan eremu jakin batzuetara sartzea eragozteko erabil daiteke. Era berean, abeltzaintza-aprobetxamenduarekin lotutako jardueren arrakasta areagotzen lagun dezake, hala nola sastrakak kentzea, ur-puntuak ezartzea eta azpiegiturak hobetzea, jarduera horien presentzia bermatuta. Tresnak baso- eta abeltzaintza-aprobetxamenduaren plangintza espaziala eta denborazkoa egiteko aukera ere ematen du, larratzearen intentsitatea eta unea eremu bakoitzeko ezaugarrietara eta ezarritako helburuetara egokitu bitarte.

«Erronka ez da besterik gabe hesi birtual bat erabiltzea animaliak non dauden jakiteko, baizik eta ematen duen informazioa eta mugatzeko gaitasuna erabiltzea lurraldea hobeto kudeatzeko. Azken helburua da zehaztea zer baldintzatan, zer helburutarako eta zer kudeaketa-estrategiaren bidez eskaini dezakeen hesi birtualak balio erantsia ohiko kudeaketa-tresnen aldean», adierazi du Isabel Albizuk, NEIKERko Baliabide Naturalen Kontserbazio Saileko ikertzaileak.

«Modu horretan, larratzea ez da soilik ekoizpen-aprobetxamendutzat hartuko, baizik eta lurraldearen kudeaketa multifuntzionalaren estrategia zabalago batean txertatuko da; horrela, abeltzaintza-ekoizpenari, suteen prebentzioari, biodibertsitatearen kontserbazioari eta ekosistema-zerbitzuen mantentzeari lagunduko die», gehitu du ikertzaileak.

Larrederreko saiakuntzan egindako ebaluazio konparatiboa

Potentzialtasuna ebaluatzeko, Larrederreko larratze-eremuan saiakuntza bat diseinatu da, kudeaketa-estrategia desberdinak alderatzeko aukera ematen duena. Hurrengo hauek dira ezarritako lursailak: bazterketa-lursailak, non abereei sartzea eragozten zaien; makinaz sastrakak kendutako lursailak; larratze estentsiboko lursailak, non hesi birtualak etengabeko aprobetxamendurako eremu bat mugatzen duen; eta txandakako larratze-lursailak, non hainbat azpi-lursail birtual diseinatu eta txandaka aktibatu eta desaktibatzen diren, abereak bideratzeko.

Esperientzian zehar, ikerketa-taldeak funtsezko adierazleak ebaluatzen ditu, hala nola sastrakadi-estalduraren bilakaera, belar-larrearen berreskuratzea, gorozkien banatzea eta landare-biodibertsitatea. Aldi berean, esperientziak arreta berezia jartzen dio animalien ongizateari, eta artaldearen mugimendu-ereduak, gizarte-interakzioak, ikaskuntza-denborak eta soinu-abisuen eta estimulu aplikatuen arteko erlazioa aztertzen ditu, errespetuz eta segurtasunez maneiatzen direla bermatzeko.

Erabilgarritasuna eta elkarlaneko berrikuntza Living Lab-etan

Ingurumen eta lurralde-plangintzako alderdiez harago, azterlanak analisi sozioekonomiko integrala ere eskaintzen du. Living Lab-etan garatutako inkesten eta elkarlaneko sorkuntzako ekimenen bidez, hasierako inbertsioaren, harpidetzaren eta mantentze-lanen kostuak ebaluatzen dira, eta itxitura fisikoak instalatzean eta abeltzainek horretan ematen duten denboran lortzen den aurrezkiarekin alderatzen dira. Era berean, mendi-eremuetan eguneroko erabilerarako funtsezkoak diren alderdiak ebaluatzen dira, hala nola sare-estaldura, baterien errendimendua eta plataforma digitalaren erabilgarritasuna.

 

GREENCOOPi buruz

GREENCOOP landa-eremuak abandonatzeko arriskua arintzera bideratutako Europako proiektua da, kudeaketa komunitarioko ereduetan irtenbide agroekologiko eta digitalak integratzearen bidez. Eskualde askotako Living Lab-en bidez, ekimenak hainbat berrikuntza probatzen ditu benetako baldintzetan, nekazaritza- eta abeltzaintza-ustiategien eta lurraldearen jasangarritasuna indartzeko, baliabideen erabilera optimizatzeko eta ekosistema-zerbitzuen eskaintza areagotzeko.