• Zentro teknologikoak Coxiella burnetii bakterioaren presentzia, epidemiologia eta aniztasun genetikoa aztertzen ditu, zoonosi honen zaintza- eta kontrol-estrategiak hobetzeko

Animaliei eta pertsonei transmititzen zaizkien gaixotasun zoonotikoek arreta klinikotik edo infektatutako animalien kontroletik harago doan osasun-erronka dakarte. Gainera, ingurumenean irauteko eta hura baliatuz hedatzeko gai diren patogenoetan bereziki garrantzitsua da horien sakabanaketa errazten duten baldintzak aztertzea.

Q sukarra arazo-mota honen adibidea da. Erreserbategi nagusitzat etxeko hausnarkariak (bereziki ardiak, ahuntzak eta behiak) dituen Coxiella burnetii bakterioak eragiten du. Infektatutako animaliek sintomarik izan ez badezakete ere, hausnarkari txikietan infekzioak abortuak, erditze goiztiarrak eta kume ahulen jaiotza eragin ditzake. Pertsonengan, infekzioak gripearen antzeko koadroetatik hasi eta konplikazio larriagoetaraino eragin ditzake.

NEIKERrek hogei urte baino gehiago daramatza gure inguruneko abeltzaintza-ustiategietan bakterio honen presentzia, epidemiologia eta aniztasun genetikoa ikertzen, abere-taldeetan duen presentzia eta pertsonei transmititzeko arriskua murrizteko zaintza- eta kontrol-estrategiak garatzeko xedearekin.

“Q sukarraren giza agerraldiak ikertzeko eta kontrolatzeko neurri garrantzitsuenetako bat haien animalia-jatorri posiblea identifikatzea da. Horretarako, bakterioa hobeto ezagutu eta bereizmen handiko genotipatze-tresnak izan behar ditugu, C. burnetii giza laginetan, animalia-laginetan eta ingurumen-laginetan konparatzeko. Era berean, funtsezkoa da One Health ikuspegitik jarduketa koordinatua egitea”, azaldu du Ana Hurtado NEIKERren Animalia Zientzia departamentuko ikertzaileak.

 

Q sukarraren transmisio-bideak eta sintoma klinikoak

Erditzeetan eta abortuetan, infektatutako animaliek Coxiella burnetii bakterioaren kantitate handiak kanporatu ditzakete plazentaren, baginako jariakinen eta bestelako hondakin biologikoen bidez. Material horiek ingurunea kutsatzen dute, eta bertan bakterioak bideragarri iraun dezake epe luzez hautsean, simaurrean eta materia organikoan. Gainera, airez hainbat kilometrotara sakabana daiteke. Pertsonengan, infekzioa batez ere kutsatutako aerosolak edo hautsa arnastuz hartzen da.

“Q sukarra modu tradizionalean abeltzaintza- edo albaitaritza-jarduerari lotutako lanbide-gaixotasuntzat hartu bada ere, animaliekin zuzeneko kontakturik izan gabe populazio orokorrari ere eragin diezaioke, C. burnetii airearen bidez transmititu baitaiteke abeltzaintza-ustiategietatik hiriguneetara”, dio ikertzaileak. C. burnetii bakterioak eragindako giza infekzioen % 60 inguru asintomatikoak dira, baina sintomak agertzen direnean, normalean gripearen antzekoak izaten dira: sukarra, buruko mina, nekea eta ondoez orokorra. Zenbait kasutan gaixotasunaren forma larriagoak garatzen dira, hala nola pneumonia edo sukar-hepatitis akutua eta, maiztasun txikiagoz, konplikazio neurologikoak. Infektatutako pertsonen % 1 eta % 5 artean infekzio kroniko larria garatu daiteke, hala nola endokarditisa edo infekzio baskularrak.

 

One Health ikuspegitik egindako ikerketa

Bakterioak animalien, pertsonen eta ingurumenaren artean hedatzeko duen gaitasunak beharrezko egiten du ikerketa osasunaren hiru dimentsio horiek integratzen dituen One Health ikuspegitik koordinatzea. Euskadin, 2014tik, Eusko Jaurlaritzako Osasun Publikoa, Osakidetza, OSALAN, foru-aldundiak eta NEIKER elkarlanean ari dira Q sukarraren giza agerraldiak ikertzen, giza laginak, animalia-laginak eta ingurumen-laginak aztertuz infekzioaren jatorria eta transmisio-bideak identifikatzeko.

“Gure ingurunean, egindako ikerketek giza agerraldi gehienak hausnarkari txikiekin, bereziki ahuntzekin, lotu dituzte. Halaber, baieztatu dute transmisioa ingurumenaren bidez gerta daitekeela itxura baten animaliekin zuzeneko kontaktutik urrun dauden lekuetan, hala nola hondakinak tratatzeko planta batean, makina-erreminta fabrika batean eta Espainian deskribatutako Q sukarraren agerraldirik handiena, 108 pertsonari eragin ziona, gertatu zen kobazulo natural batean erregistratutakoetan”, dio Hurtadok.

Hala ere, infekzioaren jatorria zehaztea ez da beti erraza. Giza kasuak animalia- edo ingurumen-iturriarekin erlazionatzeko, laginetan detektatutako bakterioak konparatzea ahalbidetzen duten tresnak eduki behar dira. Xede horrekin, NEIKERrek Europako Q-NET-ASSESS proiektuan hartu du parte, beste bost herrialdetako erakundeekin batera.

Proiektuak bakterioaren aniztasun genetikoa aztertzen du, sekuentziazio genomikoaren bidez, bakterioaren aldaera genetikoen, animalia-espezie desberdinak infektatzeko duen gaitasunaren eta haren birulentzia potentzialaren arteko erlazioa hobeto ulertzeko. Gainera, esparru horretan, hausnarkarietan abortuen kausak diagnostikatzeko protokoloak eta giza agerraldiak ikertzeko prozedurak konparatu dira. 2022 eta 2024 artean bildutako datuek berretsi zuten C. burnetii hausnarkari txikietan abortuaren kausa nagusietakoa dela.

Pertsonengan infekzio-arriskua murrizteko neurri eraginkorrena hausnarkarien abere-taldeetan gaixotasuna goiz detektatzea eta kontrolatzea da. Gaixotasuna detektatzeko, abeltzaintza-ustiategietan adierazitako abortuak ikertzen dira (zaintza aktiboa) eta, itxuraz klinikoki susmorik ez duten abere-taldeetan analisi serologikoak eta tankeko esnearen probak egiten dira (zaintza aktiboa). Giza agerraldia identifikatzen denean, kasuekin erlazionatutako ustiategiak ere aztertzen dira, infekzio-iturri posiblea ikertzeko.

Bakterioa detektatzeak ustiategietako kontrol-neurriak bideratzea ahalbidetzen du. Neurri horien artean daude erditze-hondakinen eta simaurraren kudeaketa egokia, instalazioen garbiketa eta desinfekzioa eta animalien mugimenduen kontrola. Abereen txertaketa bakterioaren deuseztapena murriztu dezakeen beste alternatiba da, baina hainbat urte iraungo duten programak behar ditu.

“Europan giza txertorik baimenduta ez dagoenez, animalietan C. burnetiiren zirkulazioa murriztea da pertsonei transmititzeko arriskua gutxitzeko bideetako bat”, ondorioztatzen du ikertzaileak.